Legalna praca w Norwegii

Wysoka kultura pracy, bezpieczeństwo, doskonała opieka socjalna i zarobki nieporównywalnie wyższe niż w Polsce – oto argumenty, dzięki którym coraz więcej Polaków jest zainteresowanych pracą i życiem w kraju naszych północnych sąsiadów. Aby legalnie osiedlić się w Norwegii i zacząć tam zarabiać trzeba spełnić tylko kilka formalności, a rynek pracy jest duży i otwarty na obcokrajowców.

Prawo do pobytu

Norwegia, o czym często zapominamy, nie należy do Unii Europejskiej, zatem wszystkie regulacje prawne dotyczące pobytu i pracy są nieco inne niż w krajach członkowskich. Warto jednak pamiętać, że kraj ten jest członkiem EFTA (Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu), które wraz Unią Europejską tworzy Europejski Obszar Gospodarczy (EOG). Współpraca państw, w tym także Polski z Norwegią, odwołuje się do czterech fundamentalnych wolności: swobodzie przepływu ludzi, kapitału, towarów i usług. Jakie są tego konsekwencje? Każdy z nas może legalnie przemieszczać się na terenie tego kraju, pracować, założyć własną firmę, kupować nieruchomości i osiedlać.

Do Norwegii może wyjechać dziś bez przeszkód każdy Polak, który posiada ważny paszport. Pobyt uznawany za turystyczny (nie wymagający zgłoszenia w urzędach) może trwać do 3 miesięcy, po tym czasie należy się zarejestrować podając powody, dla których chcemy zostać w tym kraju dłużej. Obywatelom państw EOG przyjeżdżających tylko z powodu pracy Norwegowie dają 6 miesięcy na legalny pobyt w celu jej znalezienia (pobyt ten wymaga rejestracji).

Rejestracji dokonuje się on-line w Norweskim Dyrektoriacie Imigracji (Utlendingsdirektoratet) na stronie www.udi.no. Po uzyskaniu dowodu rejestracji należy udać się do najbliższego komisariatu Policji (Politistasjon albo Lennsmannskontoret), tam przedstawić dowód rejestracji i załatwić kolejne formalności związane z pobytem.

Warto wiedzieć, że w Norwegii powszechnie używa się numeru personalnego i D-nummer do identyfikacji i ustalania tożsamości obywateli. Wszystkie osoby mające status rezydenta otrzymują unikalny numer personalny, który ważny jest przez całe życie. Numer personalny składa się z 11 cyfr, gdzie pierwsze sześć cyfr wskazuje datę urodzenia. Obcokrajowcy, którzy przyjeżdżają do Norwegii w celu pracy i będą przebywać tutaj krócej niż 6 miesięcy otrzymują D-nummer. Numer ten jest zbudowany w taki sam sposób, jak numer personalny, ale pierwsza cyfra wzrasta o 4.

Droga do zgłoszenia naszego pobytu (związanego z pracą, bądź kwestiami rodzinnymi) znacznie się skróciła od kiedy powołano Centra Obsługi Pracowników Zagranicznych w Norwegii. Są one zlokalizowane w trzech miejscach: Oslo, Stavanger i Kirkenes i są odpowiedzialne za obszary zlokalizowane wokół tych miast. Centra dysponują kompetencjami czterech urzędów: Inspekcji Pracy, Policji, Urzędu Podatkowego oraz Urzędu Imigracyjnego. Co można tam załatwić?

  • uzyskać świadectwo rejestracji
  • złożyć podanie o pozwolenie na pobyt i pracę, odebrać pozwolenie (dotyczy pracowników wykwalifikowanych, specjalistów oraz ich rodziny z krajów spoza UE/EOG)
  • złożyć podanie o kartę podatkową i uzyskać w związku z tym D-nummer
  • zameldować się i uzyskać numer personalny
  • uzyskać informacje o swoich prawach i obowiązkach jako pracownika
  • uzyskać informacje dotyczące identyfikatorów w branży budowlanej i sprzątającej

Dokładne informacje o Centrum Obsługi Pracowników Zagranicznych w języku polskim można znaleźć na stronie: www.sua.no/pl/sua

Warunki pracy

Pierwszą rzeczą zwracającą uwagę każdej osoby chcącej podjąć pracę w Norwegii jest kwestia związana z finansami. Z punktu widzenia przeciętnego Polaka, zarabia się tam niebotyczne sumy, choć warto też pamiętać, że adekwatne do zarobków są też koszty utrzymania. Norwegia oferuje jednak pracownikom i nowoprzybyłym obywatelom znacznie więcej niż to, co jest polską praktyką.

Istotną kwestią są standardy etyczne. W Norwegii obowiązuje wysoka kultura pracy i atmosfera wzajemnego zaufania wykluczająca nadużycia. Podejście do pracownika jest uczciwe i takiej samej uczciwości wymaga od niego. W Norwegii więc nie pracuje się „po godzinach” bez wynagrodzenia, wykonuje swoje obowiązki według sporządzonej wcześniej umowy o pracę, nie istnieje zjawisko tzw. „umów śmieciowych”. Nie istnieje zatem również praktyka „lewych” zwolnień, wymuszonych rent i innych, znanych w Polsce patologii. O możliwościach wykorzystywania prawa do swoich celów i lukach w przepisach Norwegowie dowiedzieli się swego czasu od… Polaków, którzy wpuszczeni na ich rynek pracy wykazywali się zwykle niezwykłą przebiegłością. Oczywiście – do czasu. Ceni się tu bowiem pracowników zdolnych do podejmowania wyzwań w normalnym trybie pracy, zatem szeroko rozwinięte są choćby systemy szkoleń i form motywacji. W Norwegii pracuje się zatem w poczuciu, że praca może sprawiać przyjemność, czy mieć istotny wkład dla przedsiębiorstwa czy instytucji – praca i pracodawca są tu życzliwymi partnerami.

Średnia, miesięczna pensja w Norwegii wynosi dziś, przeliczając na złotówki, ok. 18 000 zł (w porównaniu – w Polsce jest to ok. 3 500 zł). Według danych Satatistic Norwey na najwyższe wynagrodzenie mogą liczyć osoby zatrudnione w branży górniczej, informatycznej, naukowej i technicznej. Specjaliści są w stanie zrobić miesięcznie ok. 22 000 zł, pracownicy biurowi zwykle widzą na koncie co miesiąc ok. 16 000 zł, zaś zatrudnieni do prostych prac ok. 14 000 zł.

Czas pracy w Norwegii nie może być dłuższy niż 9 godzin dziennie i 40 godzin tygodniowo. Za pracę w godzinach nadliczbowych należy się aż 40% wynagrodzenia więcej! Każdy ma też prawo do ustalenia z pracodawcą elastycznego czasu pracy, choćby ze względu na wychowanie dzieci, czy obowiązki rodzinne. Urlop trwa tu cztery tygodnie, jednak większość porozumień zbiorowych zakłada wypoczynek dłuższy – pięciotygodniowy. W okresie od 1 czerwca do 30 września każdy ma prawo do wzięcia trzech tygodni urlopu bez przerw.

Pracownik w Norwegii ma oczywiście prawo do wysokich świadczeń socjalnych, specjalne ułatwienia spotkają także rodziców dzieci narodzonych w Norwegii. Pełnopłatny urlop macierzyński trwa tutaj aż rok, a każdy rodzic może się starać także o specjalne dofinansowanie w przypadku posiadania małych dzieci i nie dotyczy to tylko rodzin najuboższych.

Szanse na zatrudnienie

Norwegia jest ogromnym rynkiem pracy, w którym zatrudnienie może znaleźć każdy – niezależnie od wykształcenia, stopnia specjalizacji, długoterminowo, bądź sezonowo. Jest jednak jeden konieczny warunek do spełnienia – przynajmniej podstawowa znajomość języka angielskiego. Ta umiejętność wymagana jest nawet w przypadku personelu sprzątającego, czy niewykwalifikowanych robotników.

Na kształtowanie się potrzeb rynku pracy ma szczególnie wpływ specyfika kraju – porośniętego lasami i poprzecinanego szlakami wodnymi, posiadającego złoża ropy naftowej. Sezonowo (np. na okres letni) znajdziemy tu pracę przy zbiorach runa leśnego, plonów rolnych, lub jako zastępcy pracowników etatowych. Pracę znajdą tu też górnicy, leśnicy, cieśle, marynarze, rybacy i przedstawiciele innych zawodów morskich.

Poszukiwani są także specjaliści z różnych dziedzin czyli osoby mogąca pochwalić się wykształceniem bądź zawodowym lub inżynierskim. Osoby te zatrudniane są zwykle przy wydobyciu ropy naftowej (np. na platformach wiertniczych), w przemyśle rybnym, turystyce i branży budowlanej. Legalna praca w Norwegii czeka również na studentów, np. w charakterze opiekunów do dzieci najczęściej mieszkających przy rodzinach, czyli au-pair.

Informacje na temat ofert pracy dostępne są na stronie Norweskiego Zarządu Pracy i Opieki Społecznej: http://www.nav.no

Podatki

W Norwegii obowiązuje 28-proc. podatek liniowy od dochodów osobistych. Na dochód składają się wszystkie dochody pomniejszone o tzw. standardowe odpisy oraz możliwe do odliczenia wydatki tj. np. odsetki kredytowe. Ponadto pracownicy, jak i osoby samozatrudnione muszą odprowadzać łącznie z podatkiem składki (odpowiednio 7,8% i 11%) na ubezpieczenia społeczne od dochodu osobistego.

Każdy, kto pracuje na terenie Norwegii musi posiadać tzw. kartę podatkową (skattekort). W przypadku, gdy praca w Norwegii świadczona jest u norweskiego pracodawcy, należy dokonać zgłoszenia w Lokalnym Urzędzie Podatkowym (Skattekontoret), który wyda wyżej wymienioną kartę podatkową. Pracownicy pochodzący z zagranicy, pracujący u zagranicznego pracodawcy, muszą o kartę podatkową zabiegać w Centralnym Urzędzie Podatkowym ds. Cudzoziemców (Skatteetaten, Sentralskattekontoret for utenlandssaker (Skatteetaten, SFU)).

Otrzymana karta podatkowa będzie zawierała norweski numer osobisty (fødselsnummer) albo norweski numer identyfikacyjny (D-nummer).

Co ważne, 5 lipca 2012 r. podpisany został specjalny protokół zmieniający międzynarodową umowę między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Norwegii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania. Warto wiedzieć też, że posiadanie ubezpieczenia w innym kraju zwalnia z jego opłacania w Norwegii. Należy to jednak udokumentować na odpowiednim formularzu uzyskiwanym w kraju, gdzie ma się ubezpieczenie. Należy go złożyć w gminnym urzędzie NAV (Norweski Urząd Pracy).

Własna firma

Działalność gospodarczą można zakładać i prowadzić na takich samych warunkach, jak robią to rodzimi mieszkańcy kraju fiordów. Może się to odbyć w formie samozatrudnienia (selvstendig næringsdrivende firma). Rejestracja jest obowiązkowa tylko wówczas, gdy zatrudnia się więcej niż 5 pracowników, z których każdy będzie pracował co najmniej 20 godzin tygodniowo lub prowadził handel towarami przeznaczonymi do ich dalszej sprzedaży. W praktyce – działalność warto zarejestrować nawet wtedy, gdy nie jest to prawnie wymagane. Osoby pracujące na zasadzie samozatrudnienia obowiązuje podatek w wysokości 11 proc. dochodu brutto rocznie. Zakładać można także spółki akcyjne i z ograniczoną odpowiedzialnością.

Informacje na ten temat można uzyskać na stronie Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady Polskiej w Oslo (www.oslo.trade.gov.pl/pl/PrzewodnikNorwegia) oraz na stronach norweskiego Rejestru Spółek (Brønnøysundregistre): www.brreg.no (strona w języku angielskim) .

Co jeszcze warto widzieć?

  • Po 5 latach stałej pracy w Norwegii można starać się o częściową norweską emeryturę, która wynosi – w przeliczeniu – ok. 2000 – 2500 zł miesięcznie.
  • Służba zdrowia w Norwegii jest płatna
  • W Norwegii nie obowiązuje obowiązek meldunkowy. W praktyce nie tworzy to barier np. w przypadku osób zatrudnionych na budowach mieszkających w tzw. barakach tymczasowych
  • W Norwegii istnieje instytucja tzw. łączenia rodzin („samboer”). Jeśli zatem ktoś z członków rodziny legalnie pracuje i jest ubezpieczony  w Norwegii może sprowadzić tu członków swojej najbliższej rodziny. Istotnym warunkiem do spełnienia jest fakt, że muszą pochodzić oni z krajów Unii Europejskiej albo Szwajcarii, Islandii czy Lichtensteinu. Co ciekawe, do rodziny zalicza się także osoby pozostające z nami w związkach nieformalnych (związki partnerskie, niezależne od płci). Aby udowodnić związek trzeba przedstawić dowody przynajmniej dwuletniej bliskiej relacji (np. wspólne konto w banku, adres zamieszkania, korespondencja)

Ważne kontakty (podsumowanie)

1. Rejestracja on-line w Norweskim Dyrektoriacie Imigracji (www.udi.no)

2. Strona Centrum Obsługi Pracowników Zagranicznych: www.sua.no/pl/sua

3. Strona norweskiego Urzędu Pracy, z aktualnymi ofertami: http://www.nav.no

4. Przewodnik po rynku pracy w Norwegii, szczególnie przydatny dla osób chcących założyć tam własną działalność gospodarczą zamieszczony na stronie Ambasady Rzeczpospolitej Polskiej w Oslo: www.oslo.trade.gov.pl/pl/PrzewodnikNorwegia

5. Strona norweskiego Rejestru Spółek dla przedsiębiorców: www.brreg.no

6. Strona internetowa Państwowej Inspekcji Pracy (Arbeidstilsynet), także w języku polskim oraz numerem telefonu infolinii w języku polskim: www.arbeidstilsynet.no

7. Europejski Portal Mobilności Zawodowej sporządzony przez Komisję Europejską z aktualnymi ofertami pracy: http://ec.europa.eu/eures

 

fot.:  Christian Houge/ VisitNorway

Print Friendly