Fika – sztuka szwedzkiej przerwy kawowej i jej znaczenie społeczne

Fika bywa nazywana „tradycją”, „fundamentem codziennego życia”, a nawet „rytuałem”. Trudno sobie wyobrazić szwedzką rzeczywistość bez celebrowania fiki, która łączy ludzi i pozwala ładować społeczne baterie. Czym tak naprawdę jest fika i jak jej doświadczyć podczas wycieczki do Szwecji?

Czym jest fika?

Choć fikę najczęściej definiuje się jako „przerwę na kawę i ciastko”, w rzeczywistości ma ona o wiele głębsze znaczenie kulturowe. Fika to chwila na zatrzymanie się, rozmowę i naładowanie baterii, a od samej kawy często ważniejsze jest dobre towarzystwo.
Skąd wzięło się to słowo? Uważa się, że fika jest odwróceniem sylab w słowie „kaffi”, które w przeszłości było odpowiednikiem szwedzkiej kawy (dziś piszemy „kaffe”). Pierwotnie to właśnie kawa, która zawitała do Szwecji w XVIII wieku, była uważana za prawdziwą fikę, lecz wraz z pojawieniem się cukierni ważnym elementem tej tradycji stały się również wypieki, nazywane „fikabröd”.

• Fika może mieć miejsce o każdej porze dnia, a najczęściej odbywa się dwa razy dziennie – rano i po południu.
• Najczęściej obejmuje świeżo parzoną kawę podaną z czymś słodkim.
• Choć fikę można celebrować w samotności, jest ona powszechnie postrzegana jako rytuał towarzyski.
• Kultura fiki w pracy jest bardzo ważna, a większość pracodawców zachęca do przerw, a nawet wpisuje je w codzienny harmonogram.
• Fika jest dla każdego, dlatego można ją obchodzić zarówno w pracy, jak i w domu czy w kawiarni – ze współpracownikami, rodziną czy przyjaciółmi.

Fika jest uznawana za szwedzką instytucję społeczną (samhällsinstitution), czyli – według Encyklopedii PWN – „powtarzalne, utrwalone sposoby zachowania, wzorce, reguły i rytuały, które stanowią podstawę porządku społecznego”. Innymi przykładami instytucji społecznych są m.in. rodzina, prawo, szkolnictwo, małżeństwo, szpitale czy urzędy. Fika jest więc na stałe wpisana w świat interakcji społecznych, dlatego nic dziwnego, że jest to często pierwsze szwedzkie słowo, z jakim mają styczność obcokrajowcy.

5 klasycznych przysmaków na fikę

Prawdziwa fika składa się z kawy i czegoś słodkiego. Najpopularniejszym wyborem jest cynamonowa bułeczka, choć nie jest to regułą. Sprawdź pięć klasycznych szwedzkich przysmaków, które świetnie komponują się z kawą!

Bułeczka cynamonowa (kanelbulle)

Kultowy przysmak na fikę ma postać spiralnej bułeczki aromatyzowanej cynamonem i posypanej chrupiącym cukrem perłowym. Ten przysmak znajdziesz w każdej cukierni i kawiarni w Szwecji – często można go spróbować również w Polsce. Jeśli bułeczka cynamonowa jest dla Ciebie zbyt słodka, spróbuj jej aromatycznego odpowiednika z kardamonem. Dzień bułeczki cynamonowej przypada 4 października i wtedy nie może jej zabraknąć na żadnej fice.

Tort księżniczki (prinsesstårta)

Narodowe ciasto Szwecji poznasz po zielonym marcepanie, którym oblany jest tort w kształcie kopuły. W środku znajdują się przepyszne warstwy złożone z biszkoptu, kremu waniliowego, dżemu malinowego i bitej śmietany. Na wierzchu często znajduje się róża marcepanowa. Tort Prinsesstårta najczęściej trafia na stoły w ostatnim tygodniu września, który jest tygodniem tego ciasta, a także w pierwszy czwartek marca na Smalandii.

Ciasto czekoladowe (kladkakka)

To gęste, kleiste ciasto (kladdig oznacza „lepki”) przypomina roztopione ciasto czekoladowe – niektórzy twierdzą, że jest czymś między brownie a fondantem. Najlepiej smakuje lekko podgrzane z bitą śmietaną lub lodami waniliowymi i malinami. Ten przysmak również ma swój oficjalny dzień, który przypada 7 listopada.

Kulki czekoladowe (chokladbollar)

Kultowe szwedzkie kulki przygotowuje się bez pieczenia – z płatków owsianych, kakao, masła, kawy i cukru. Najczęściej obtacza się je w wiórkach kokosowych, cukrze perłowym lub posypce. Ciekawostką jest, że inną nazwą tego wypieku jest „negerboll”, jednak używanie tego słowa jest odradzane, gdyż może być postrzegane jako obraźliwe. Dzień kulek czekoladowych obchodzimy w Szwecji 11 maja.

Siedem rodzajów ciasteczek (sju sorters kakor)

Fika nie musi składać się z jednego wypieku – popularną tradycją jest przygotowywanie wyboru siedmiu ciastek. Dlaczego akurat siedmiu? Już pod koniec XIX wieku twierdzono, że jest to idealna liczba do podawania potraw na spotkaniach towarzyskich. Wśród wypieków pojawiają się m.in. kruche ciasteczka (Drömmar), czekoladowe paski (Chokladsnittar), ciasteczka orzechowe (Nötkakor), ciasteczka malinowe (Hallongrottor) czy ciasteczka owsiane (Havrekakor).

Fika dla turysty – jak wziąć w niej udział?

Wcale nie musisz być zaproszony na fikę, żeby wziąć w niej udział! Wystarczy, że udasz się do jednej z wielu szwedzkich kawiarni lub cukierni i zrobisz sobie prawdziwą przerwę – od zwiedzania czy pracy. Listę najlepszych miejsc na fikę w Sztokholmie, Göteborgu i Malmö w dalszej części artykułu.
A jeśli pracujesz w Szwecji lub przyjeżdżasz z wizytą, jest duża szansa, że dostaniesz zaproszenie na fikę. Co wtedy? Oto kilka ważnych zasad:

• Nie spiesz się – fika to czas, żeby zwolnić tempo, dlatego zaplanuj co najmniej pół godziny na wypicie kawy i rozmowę przy ciastku.
• Przynieś coś słodkiego – jeśli ktoś zaprasza Cię na fikę do domu, mile widziane jest przyniesienie ciastek, bułeczek lub ciasta.
• Bądź tu i teraz – fika to okazja, żeby pobyć razem, dlatego wycisz telefon i ciesz się towarzystwem!

Najlepsze miejsca na fikę w Szwecji

W całym kraju znajdziesz mnóstwo kawiarni i cukierni, w których o każdej porze dnia możesz udać się na fikę. W naszym przewodniku znajdziesz propozycje najlepszych miejsc na kawę i ciastko w trzech największych miastach w Szwecji. Przy okazji podróży do Göteborga polecamy też wizytę w stolicy fiki – Alingsås. Większość tych miejsc oprócz kaw i ciast serwuje również kanapki i lunche.

Fika w Malmö

Gdzie pójść na fikę w trzecim najgęściej zaludnionym mieście w Szwecji? W całym Malmö znajdziesz mnóstwo kawiarni i cukierni serwujących pyszne ciasta i znakomitą kawę. Oto kilka propozycji:

• Atrium – jasna, przytulna kawiarnia w sercu miasta, otwarta w 2015 roku. Atrium oferuje śniadania, lunch i fikę, w tym szeroki wybór domowych wypieków. Menu zmienia się w zależności od pory roku i nastroju.
• Noir Kaffekultur – ta mała perła ukryta w centrum Malmö to miejsce, w którym rano zjesz śniadanie i wypijesz wyśmienitą kawę, a wieczorem zrelaksujesz się przy lampce wina. Codziennie można tu znaleźć domowe ciasta, dlatego jest to również popularne miejsce na fikę.
• Uggla Kaffebar – sowia kawiarnia (uggla = sowa) istnieje na mapie Malmö od 2014 roku. Oprócz tego, że Uggla Kaffebar to świetne miejsce na fikę, znajdziesz tu również sklepik ekologiczny oferujący kawę ziarnistą z małych palarni w Szwecji i Danii, sok jabłkowy z Søbogaard, miód z Gläntans Bigårdar czy jajka z Hyllesgård.

Göteborg – czas pofikać!

Göteborg to nie tylko skandynawska stolica rozrywki, lecz również doskonała lokalizacja na fikę. Gdzie warto pójść w przerwie między zwiedzaniem miasta a szaleństwem w Lisebergu?

• Ahlströms Konditori – najstarsza cukiernia w mieście, założona w 1901 roku, to miejsce, w którym wciąż żywa jest tradycja rzemieślnicza. Wszystko jest wypiekane ręcznie, z najlepszych składników.
• Le Petite Café – klimatyczne miejsce z doskonałą ekologiczną kawą z Hondurasu, dostarczaną z palarni Nordiska Kafferosteriet. Znajdziesz tu jedne z najlepszych ciast i tortów w Göteborgu, zarówno tradycyjne wypieki na fikę, jak i szarlotkę, cytrynową tartę z bezą czy sernik malinowy.
• Café Kringlan – kawiarnia w samym sercu dzielnicy Haga, której wystrój tworzy ciepłą i przyjazną atmosferę. Wszystkie wypieki są domowej roboty, a doskonała lokalizacja sprzyja odpoczynkowi podczas zwiedzania.

Alingsås – odwiedź stolicę fiki!

Niecałe 50 km na północny wschód od Göteborga leży Alingsås, nazywane „stolicą fiki” (fikastaden) – w tym przytulnym miasteczku znajdziesz ok. 30 klimatycznych kawiarni, a najstarsza z nich (Café Viola) działa od 1899 roku. Historia wypieków w Alingsås rozpoczęła się jednak znacznie wcześniej, bo w 1733 roku, kiedy Anders Sundgren otrzymał od króla jedną z pierwszych licencji piekarskich w kraju. Stolicę fiki możesz odkrywać na własną rękę lub podczas prywatnej wycieczki Fika Tour.

• Ekstedts Bageri & Café – palona na miejscu kawa specialty Gringo Nordic, szeroki wybór ciast, ciasteczek i bułeczek, przytulne wnętrze i taras na 100 osób sprawiają, że jest to jedna z najchętniej odwiedzanych kawiarni w mieście. Ekstedts Bageri ceni tradycyjne rzemiosło i wysokiej jakości surowce, a piekarnia działa w tym samym miejscu od 1886 roku.
• Nygrens Café – wyjątkowe miejsce spotkań z szerokim asortymentem ciast i specjałów. Na zewnątrz znajduje się jeden z najstarszych dziedzińców w Alingsås, idealny na delektowanie się kawą i ciastem.
• Nolbygårdens Ekobageri & Kafé – eko-piekarnia i kawiarnia mieści się w przytulnym budynku z XIX wieku, a na miejscu znajdziesz wiejskie bochenki chleba, bułeczki kardamonowe, czekoladowe kulki i wiele innych wypieków. Kawiarnia działa w duchu zrównoważonego rozwoju, dbając o to, by wszystkie produkty były w 100% organiczne.

Sztokholm – najlepsze miejsca na fikę w stolicy

Jeśli wybierasz się do Sztokholmu, z pewnością chcesz zobaczyć jak najwięcej w jak najkrótszym czasie. Nie zapomnij jednak zaplanować przerwy na kawę i ciastko i zobacz, gdzie warto pójść na fikę!

• Green Rabbit – piekarnia na Tegnérgatan łączy tradycyjne rzemiosło z nowymi pomysłami. Codziennie kupisz tu ekologiczny chleb żytni oraz szeroki wybór wypieków czy szwedzkich odmian duńskich kanapek smørrebrød.
• Drop Coffee – idealna lokalizacja dla kawoszy, szukających organicznej kawy fairtrade, znajduje się na Mariatorget. Drop Coffee to niezależna palarnia kawy specialty i kawiarnia prowadzona przez zdobywców srebrnego medalu w Mistrzostwach Świata w Parzeniu Kawy.
• Vete-Katten – znajdziesz tu wszystko, czego oczekujesz od klasycznej cukierni: pyszne bułeczki, ciastka i świeżo parzoną kawę. Vete-Katten to także ciepła atmosfera i przemiła obsługa. Obecnie cukiernia ma aż 9 lokali w Sztokholmie.

Szwecja to raj dla kawoszy – wiele kawiarni serwuje znakomitą kawę specialty oraz domowe wypieki, bez których trudno wyobrazić sobie fikę. Jeśli wybierasz się do Skandynawii, nie zapomnij o codziennej przerwie na kawę i ciastko, by doświadczyć niezwykłej atmosfery szwedzkiej fiki!