Historyczne szlaki wikingów na Bałtyku – współczesna podróż dawnym szlakiem

Od VIII do XI wieku Morze Bałtyckie było dla wikingów jednym z najważniejszych akwenów. Z wybrzeży Skandynawii wyruszali nie tylko na wyprawy łupieżcze, ale też w dalekie podróże handlowe. Czy wiesz, jakie miejsca najbardziej zapisały się w historii wikińskich wypraw?

Bałtyk jako ważny szlak handlowy wikingów

Handel przez Bałtyk między mieszkańcami terytoriów szwedzkich i fińskich rozpoczął się jeszcze przed epoką wikingów, a kontakty te nasiliły się, gdy szlak wschodni (Austrvegr) stał się ważną trasą handlową. Miało to miejsce po podboju Hiszpanii przez Arabów w VIII wieku i przejęciu kontroli nad Cieśniną Gibraltarską, co utrudniło dotarcie do Morza Śródziemnego z Atlantyku – alternatywą dla tej trasy stał się szlak przez Bałtyk, wzdłuż rzek Rusi Kijowskiej (obecnej Ukrainy, Białorusi i Rosji). Szlak od Waregów do Greków (szlak wschodni) łączył Skandynawię z Konstantynopolem i Bliskim Wschodem za pośrednictwem sieci rzek. Istniało kilka nitek szlaku:

• przez Dźwinę do Dniepru,
• przez rzeki Wołchow i Łować do Dniepru,
• przez Wołchow do jeziora Ilmen, przez Mstę i Twercę do Wołgi, dalej Oką ku rzece Don,
• ● przez Wołchow do jeziora Ilmen, przez Mstę i Twercę do Wołgi, dalej w dół rzeki (szlak ku arabskiej Persji).

Wikingowie wykorzystywali Bałtyk na trzy sposoby:

• handel – przez Morze Bałtyckie transportowali m.in. srebro, futra, jedwab, przyprawy, wino, żelazo, bursztyn i sól,
• eksploracja – podczas swoich wypraw odkrywali nowe lądy i budowali sieć kontaktów handlowych,
• osadnictwo – zakładali osady handlowe, będące punktami wymiany między różnymi narodami.

Wikińskie łodzie (langskipy) doskonale nadawały się do żeglugi w wąskich fiordach i płytkich rzekach, co dawało wojownikom przewagę handlową i wojskową. Wikingowie nawiązywali kontakty z mieszkańcami obszarów nadbałtyckich, wymieniając zarówno towary, jak i tradycje, co wpłynęło na kulturę, wierzenia, język i zwyczaje wielu regionów.

Szlaki wikingów w Danii

Głównym ośrodkiem handlu w Danii było Hedeby – największe miasto nordyckie czasów wikingów i najstarsze (obok Ribe) miasto duńskie, po raz pierwszy wspomniane w kronikach w roku 804. Doskonałe położenie (u nasady Półwyspu Jutlandzkiego) umożliwiało znaczne skrócenie drogi z Europy Zachodniej do krajów nadbałtyckich, z pominięciem niebezpiecznych dla żeglarzy wybrzeży Jutlandii.
Miasto istniało do XI wieku – w 1066 roku zostało zniszczone i splądrowane, a następnie opuszczone. Dawni mieszkańcy przenieśli się do rozwijającego się miasta Szlezwik, a pozostałości Hedeby znajdują się obecnie na terenie Niemiec i są wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Zobacz najważniejsze ślady szlaków wikińskich w Danii:

• Viking Museum Haithabu – choć muzeum leży w niemieckim Busdorfie, opowiada historię Hedeby (staronord. Haithabu) i znajduje się na obrzeżach dawnej stolicy handlowej wikingów. Muzeum prezentuje spektakularne znaleziska archeologiczne, a w centrum historycznego kompleksu można zobaczyć siedem zrekonstruowanych domów i most lądowy.
• Ribe VikingeCenter – skansen w Ribe przedstawia zrekonstruowane elementy z epoki wikingów i pozwala cofnąć się w czasie o setki lat. W pierwszy weekend maja w Ribe odbywa się też doroczny Targ Wikingów, na którym można kupić wyjątkowe produkty i rzemiosło.
• Ulvsborg Medieval Centre – zrekonstruowany, ufortyfikowany dwór szlachecki z XI wieku, który pozwala przenieść się w czasie do roku 1154. Centrum zapewnia też nietypowe doświadczenie: latem turyści mogą spróbować swoich sił jako… średniowieczni niewolnicy.
• Muzeum Łodzi Wikingów w Roskilde – prezentuje pięć słynnych statków wikingów, a od 1 maja do 30 września zwiedzający mogą wsiąść na pokład tradycyjnej łodzi i wypłynąć na fiord Roskilde.
• Sagnlandet Lejre – centrum archeologii eksperymentalnej obejmuje teren o powierzchni 43 hektarów. Obiekt zapewnia wyjątkowe doświadczenia kulturowe i pozwala przenieść się do przeszłości dzięki zrekonstruowanym środowiskom z epoki kamienia, żelaza, epoki wikingów i XIX wieku.
• Lindholm Høje – cmentarzysko wikingów niedaleko Ålborgu, które liczy ok. 700 grobów i leży na głównym szlaku łączącym Europę Zachodnią z Bałtykiem. Na miejscu znajduje się Muzeum Wikingów Lindholm Høje z dwiema wystawami: o życiu wikingów i o starożytności w regionie Limfjord.
• Warownie pierścieniowe z epoki wikingów – pozostałości po pięciu wikińskich warowniach z drugiej połowy X wieku (Aggersborg, Fyrkat, Nonnebakken, Trelleborg, Borgring), wpisanych na listę UNESCO.

Wikińskie szlaki w Szwecji

Najważniejszym szlakiem wikińskim w Szwecji była bez wątpienia Birka, zamieszkiwana od VIII do X wieku. Dziś na tym terenie znajduje się kompleks archeologiczny, który Birka tworzy wraz z sąsiadującym Hovgården – obiekt ilustruje rozbudowane sieci handlowe Europy w epoce wikingów i ich wpływ na późniejszą historię Skandynawii. Wykopaliska archeologiczne w Birce ujawniły wiele importowanych towarów, takich jak arabskie srebro, wschodnioeuropejskie koraliki, szklane puchary, ceramikę z Nadrenii, chiński jedwab czy bizantyjskie hafty.
Birka–Hovgården to kompletne i wyjątkowo dobrze zachowane stanowisko archeologiczne z epoki wikingów, wpisane na listę UNESCO.

Szlaki wikińskie w Szwecji – co warto zobaczyć?

• Birka Vikingstaden – Miasto Wikingów zaprasza na samodzielną wędrówkę po krajobrazie kulturowym, zwiedzanie stanowiska archeologicznego z przewodnikiem oraz wizytę w Muzeum Wikingów i w zrekonstruowanej wiosce wikińskiej.
• Stavgard, Gotlandia – szwedzka wyspa należała do najważniejszych szlaków handlowych wikingów. Warto zawitać do zrekonstruowanej wioski Stavgard, gdzie według najnowszych badań mogła znajdować się siedziba legendarnego Beowulfa. Na przełomie lipca i sierpnia w Stavgard odbywa się wyjątkowy Tydzień Wikingów, który zrzesza rzemieślników, muzyków i wojowników.
• Vikingagården Gunnes Gård – zrekonstruowane gospodarstwo z epoki wikingów w Upplands Väsby, bogate w znaleziska archeologiczne z czasów starożytnych, cmentarzyska kurhanowe i kamienie runiczne.
• SVEG – w skansenie znajduje się całe miasto z późnej epoki wikingów, zrekonstruowane z użyciem tradycyjnych materiałów i technik.
• The Viking Museum – jedno z najpopularniejszych muzeów w Sztokholmie, które przedstawia również historię skupiającą się na wyprawach wikingów na Wschód. Obiekt oferuje interaktywne wystawy, zwiedzanie z przewodnikiem lub audioprzewodnikiem (w 10 językach), nordycką kuchnię i sklep muzealny.
• Trelleborgen Viking Museum – w portowym Trelleborgu znajduje się jedyna na świecie zrekonstruowana forteca wikingów. Muzeum archeologiczne na świeżym powietrzu oferuje również park przyrodniczy, średniowieczny dom i farmę wikingów, która ożywa w sezonie letnim.

Wikingowie w Norwegii

Ważnym miejscem wikińskim w Norwegii była wioska Kaupang, uważana za pierwsze miasto/targowisko w kraju. Kaupang znajduje się w pobliżu dzisiejszej wioski Tjøllingvollen w gminie Larvik. W epoce wikingów był to ważny ośrodek kupiecki i rzemieślniczy, a do dziś znajdują się tu pozostałości osady założonej w 800 roku i opuszczonej w IX wieku. W Kaupang można oglądać zrekonstruowany dom wikingów wraz z makietą – większość miasta nie została jeszcze odkopana. Kaupang jest otwarty dla zwiedzających w okresie letnim.
Historyczne szlaki wikingów w Norwegii – ważne miejsca:

• Viking Valley – Gudvangen było ważnym ośrodkiem handlu i komunikacji, a dziś możemy tu oglądać zrekonstruowane miasto wikingów, złożone z osiemnastu zabytkowych domów. Odtworzono życie i atmosferę społeczeństwa epoki wikingów, a zwiedzający mogą brać udział w wielu zajęciach, takich jak łucznictwo, gotowanie, rozpalanie ognia, gry planszowe, czy kowalstwo.
• Muzeum Łodzi Wikingów w Oslo – jedna z największych atrakcji w stolicy Norwegii pozwala zobaczyć na własne oczy najlepiej na świecie zachowane statki wikingów wraz z wyjątkowymi artefaktami pochodzącymi z grobów łodziowych w okolicach fiordu Oslo. Muzeum jest tymczasowo zamknięte, ponowne otwarcie planowane jest na rok 2027.
• Midgard Viking Centre – centrum epoki wikingów w Borre (Vestfold) przekazuje wiedzę o epoce wikingów w interaktywny sposób: można tu nie tylko czytać i oglądać, ale też wypróbować to, czego się nauczyłeś.
• Avaldsnes – w najstarszej norweskiej siedzibie królewskiej znajduje się Centrum Historii Nordvegen, które opowiada historię Haralda Pięknowłosego oraz niektórych wodzów i królów mieszkających w Avaldsnes. Znajdziesz tu m.in. ruiny średniowiecznego dworu królewskiego, zrekonstruowaną farmę wikingów oraz kościół św. Olafa (1250), zbudowany jako część kompleksu królewskiego.

Polska na szlakach wikingów

Ważne miejsce w wikińskich podróżach handlowych zajmowała Polska – przede wszystkim Wolin. Znajduje się tu jedna z największych atrakcji wikińskich w Europie Środkowej, czyli Centrum Słowian i Wikingów, które prezentuje zrekonstruowane budowle oraz wyroby rzemieślnicze z epoki wikińskiej i wczesnego średniowiecza (od IX do XI wieku). W centrum nie tylko można oglądać zrekonstruowane domy, lecz również uczestniczyć w warsztatach z archeologii eksperymentalnej, a wszystkie eksponaty można zarówno oglądać, jak i dotykać. Latem odbywa się tu popularny Festiwal Słowian i Wikingów.
Ciekawą polską atrakcją jest też Warownia Jomsborg (Jomsborg Vikings Hird) w Warszawie, czyli gród Wikingów i Słowian, który organizuje warsztaty i pikniki historyczne, lekcje żywej historii i inne eventy związane z wikingami. Warownia Jomsborg ma służyć dzieciom, mieszkańcom Warszawy, turystom i wszystkim pasjonatom rekonstrukcji historycznych. Latem warownia działa też jako „żywy skansen”, gdzie można m.in. strzelać z łuku, rzucać toporem do celu czy uczestniczyć w pokazach walk.

Wyrusz do Skandynawii przez Bałtyk!

Wyprawa dawnym szlakiem wikingów to nie tylko przygoda turystyczna, ale też spotkanie z historią, a każdy port i skansen pozwala lepiej zrozumieć, że Bałtyk był żywym centrum spotkań kultur. Jeśli planujesz wyprawę szlakiem wikingów, zacznij swoją przygodę w Świnoujściu i wybierz prom do Trelleborga, od którego warto zacząć odkrywanie historii wikingów.

Źródła:
https://www.followthevikings.com/discover/settlement/the-baltics-russia-and-the-east

https://www.followthevikings.com/visit/homelands

https://www.pensjonatpolonia.pl/baltyk-w-czasach-wikingow#Baltyk_jako_szlak_handlowy_Wikingow