5 popularnych mitów o Skandynawii – obalamy stereotypy o Północy

Czy słyszałeś kiedyś, że w Polsce jest zimno, wszyscy Polacy kradną, piją i nie znają języków obcych? Takie stereotypy powtarzają o nas inne narody, a my nie pozostajemy im dłużni. Stereotypy narodowe są powszechne we wszystkich społeczeństwach, lecz często wystarczy jedna wycieczka za granicę, by przekonać się, że każdy kraj to coś więcej niż krążące o nim mity. Sprawdzamy 5 najpopularniejszych mitów o Skandynawii i Skandynawach!

Czym są stereotypy narodowe?

Stereotypy to uproszczone przeświadczenia dotyczące różnych zjawisk, które często stosuje się w odniesieniu do narodów. Takie uogólnienia mają charakter zbiorowy, co oznacza, że są one powielane przez grupę ludzi i mogą mieć wydźwięk pozytywny, neutralny lub negatywny.
Źródłem stereotypów są nasze wyobrażenia o innych grupach społecznych, zwykle oparte na fałszywych przekonaniach, niepełnej wiedzy lub tradycji.
Często bazują na obserwacjach własnych lub innych osób – jeśli doświadczyliśmy pewnego rodzaju zachowań podczas wycieczki do Skandynawii, możemy nieco nieświadomie zacząć przypisywać je całemu narodowi, zwłaszcza gdy jest to popularna i często powielana narracja.
Stereotypy narodowe i etniczne stanowią nadmierne uproszczenie cech reprezentowanych przez dany naród lub grupę etniczną. Typową cechą stereotypów jest generalizacja (np. Wszyscy Skandynawowie mają blond włosy) oraz głębokie zakorzenienie, mogące prowadzić do dyskryminacji. Powielając stereotypy, zapominamy, że każda zbiorowość składa się z indywidualnych jednostek o odrębnych cechach.

MIT 1: W Skandynawii przez cały rok jest zimno i ciemno

Mówi się, że skandynawskie kryminały zdobywają światową popularność właśnie dlatego, że tamtejsza aura sprzyja mrocznym historiom. Warto jednak przypomnieć, że znakomitych autorów kryminałów znajdziemy też w innych zakątkach świata – Agatha Christie, Arthur Conan Doyle i John le Carré byli Brytyjczykami, John Grisham, Harlan Coben i James Patterson to autorzy amerykańscy, a Arturo Pérez-Reverte pochodzi ze słonecznej Hiszpanii.
Nie da się ukryć, że na Północy panuje chłodniejszy klimat, lecz absolutnie nie można powiedzieć, że jest tam ciemno i zimno przez cały rok! Średnia temperatura w Oslo latem to 18°C (podobnie jak w Warszawie), a w styczniu 2020 w norweskim mieście Sunndalsøra odnotowano rekordowe 19°C! Nie można zapominać, że Skandynawię wyróżnia zróżnicowany klimat, a im dalej na północ, tym chłodniej (średnia lipcowa temperatura w Kirunie to 12°C).
Jednak Skandynawia to także dzień polarny, charakterystyczny dla miejsc położonych za kołem podbiegunowym, kiedy słońce nie zachodzi przez całą dobę. Na Północy występują też białe noce, kiedy zmrok przypomina długi zmierzch.
Wybierając się do Skandynawii latem, można więc doświadczyć zjawisk, które nie występują na innych szerokościach geograficznych.
Nie można też zapomnieć o zjawiskach, takich jak duńskie hygge, które pozwalają radzić sobie z zimowym mrokiem poprzez wspólne spędzanie czasu, oświetlanie domu, aktywność na świeżym powietrzu czy wszelkiego rodzaju „przytulne” gadżety.

MIT 2: Wszyscy Skandynawowie mówią po angielsku

Bardzo powszechne jest twierdzenie, że w Skandynawii można bez trudu dogadać się po angielsku. To prawda, bardzo dużo Skandynawów mówi w tym języku, a wynika to m.in. z podobnych korzeni (języki skandynawskie i angielski należą do grupy języków germańskich) czy wszechobecnych napisów w TV – zamiast lektora.
Nie oznacza to jednak, że nie warto się uczyć języków skandynawskich! Każdy czuje się najbardziej komfortowo we własnym języku, dlatego nie można zakładać, że wszyscy Szwedzi czy Norwegowie znają angielski. Trzeba też wziąć pod uwagę, że nie wszyscy Skandynawowie chcą mówić w języku obcym.
Angielski może i jest dobrą opcją na wycieczkę, jednak jeśli planujesz życie w Skandynawii, szybko zrozumiesz, że nauka języka skandynawskiego jest nie tylko rekomendowana, ale i w wielu sytuacjach wymagana – a brak znajomości norweskiego, szwedzkiego czy duńskiego może utrudnić awans na lepsze stanowisko.

MIT 3: Życie w Skandynawii jest bajecznie dostatnie

Państwa opiekuńcze, nazywane też państwami dobrobytu lub państwami socjalnymi, są często postrzegane przez obcokrajowców jako raj na ziemi. Ich celem jest zabezpieczenie obywateli przed podstawowym ryzykiem życiowym, wynikającym m.in. z chorób, niepełnosprawności, bezrobocia czy starości. Mogłoby się więc wydawać, że w krajach skandynawskich nikt się nie martwi o pieniądze, opiekę zdrowotną czy edukację, a wszyscy żyją długo i szczęśliwie.
To prawda, że Skandynawia ma silne państwa opiekuńcze, z dostępem do bezpłatnej edukacji i ochrony zdrowia, gdzie dominuje zaufanie do państwa i współobywateli, a poziom ubóstwa jest niższy niż w innych krajach. Warto jednak zauważyć, że funkcjonowanie państwa opiekuńczego nie jest łatwe – wysokiej jakości usługi publiczne są utrzymywane przez wysokie podatki (nawet powyżej 50% dochodu). Do tego dochodzą wysokie ceny najmu i kupna mieszkań czy niedobór lokali mieszkalnych w dużych miastach.
Pomimo wysokiego poziomu życia i zajmowania czołowych miejsc w rankingach takich jak World Happiness Report, kraje skandynawskie nie są wolne od poważnych problemów zdrowia psychicznego, takich jak samotność, depresja i samobójstwa, zwłaszcza wśród młodzieży i osób starszych. Jest to między innymi efekt nacisku na indywidualizm i samowystarczalność, co może prowadzić do wyobcowania i izolacji.

MIT 4: Skandynawowie są zimni i powściągliwi

Skoro w Skandynawii jest zimno i ciemno, to ludzie też muszą być zimni i powściągliwi. Ten stereotyp wziął się zapewne z kultury Skandynawów, którzy cenią prywatność, niezależność i przestrzeń osobistą. Nawet jeśli mieszkańcy krajów skandynawskich nie są tak ekspresyjni jak Hiszpanie czy Włosi, nie oznacza, że są zimni i nieuprzejmi. Kontaktom społecznym bardzo często towarzyszy brak nachalności i krzykliwych zachowań. Skandynawowie się nie narzucają, lecz jeśli o coś zapytasz lub zaczniesz rozmowę, najpewniej spotkasz się z uprzejmą i pomocną reakcją. Co ważne, w sytuacjach z bliskimi i przyjaciółmi Skandynawowie są bardzo towarzyscy i lubią spędzać czas w większych grupach.
Trzeba też pamiętać, że każdy człowiek jest inny, a wśród mieszkańców Północy znajdziesz nie tylko uprzejmych introwertyków i dusze towarzystwa, ale też osoby, które nie wzbudzają sympatii – i tak jest na całym świecie!

MIT 5: Wszyscy Skandynawowie są blondynami o niebieskich oczach

Blond włosy i niebieskie oczy są w Skandynawii bardziej rozpowszechnione niż w innych częściach świata, jednak Północ słynie też z dużej różnorodności. Społeczeństwa skandynawskie są wielokulturowe, a przez ostatnie dekady północne kraje przyjęły setki tysięcy migrantów z Afryki, Azji czy Bliskiego Wschodu.
Oprócz imigrantów z Europy, w tym z Polski, w krajach skandynawskich mieszkają też osoby pochodzące z Indii, Syrii, Pakistanu, Iraku, Afganistanu, Somalii, Erytrei, Filipin i wielu innych państw.
Coraz więcej dzieci ma też mieszane pochodzenie, wynikające zarówno ze związków między osobami różnych narodowości, jak i z adopcji międzynarodowych, które na Północy są znacznie popularniejsze niż w Polsce. Ta różnorodność jest widoczna nie tylko na ulicach miast, lecz także w polityce, kulturze, mediach i biznesie. Nie należy się więc spodziewać, że w skandynawskich miastach mieszkają wyłącznie stereotypowi wikingowie.

Skandynawowie o Skandynawach

Popularne stereotypy dotyczące Skandynawów zwykle nie są szczególnie obraźliwe i krzywdzące. Ciekawostką jest, że choć w Polsce często myślimy o Skandynawach jako o jednej grupie etnicznej, mieszkańcy Północy cenią swoją odrębność i wykształcają własne stereotypy na temat sąsiadów.
Duńczycy twierdzą, że Norwegowie są przyjacielscy i mają zabawny język, a wszystko po norwesku brzmi jak śpiew. Z kolei Szwedzi są dla nich sztywnymi, pozbawionymi humoru ludźmi, którzy nie potrafią tańczyć. Norwegowie narzekają, że Duńczyków nie da się zrozumieć, a mieszkańcy Szwecji i Norwegii śmieją się z siebie nawzajem – w tych krajach dużą popularnością cieszą się żarty ukazujące głupotę sąsiada, np. Jak mówi się na inteligentną osobę w Szwecji? Turysta.
Popularne stereotypy i rywalizację między Skandynawami świetnie uchwycił islandzki komik Ari Eldjárn w przezabawnym stand-upie Pardon My Icelandic, który można obejrzeć na Netflixie.