Dzień polarny i białe noce w Norwegii

Czy bylibyście w stanie zasnąć, gdyby w środku nocy na niebie znajdowało się Słońce? Z takim zadaniem każdego roku mierzą się mieszkańcy terenów leżących za kołem podbiegunowym. Dzień polarny w Norwegii to całodobowa atrakcja turystyczna, ale też wyzwanie dla rytmu dobowego. Gdzie występują białe noce i kiedy wybrać się na wycieczkę, by zobaczyć dzień polarny w Norwegii? Dowiesz się tego z naszego przewodnika.

Czym jest dzień polarny?

Dzień polarny, znany również jako midnight sun lub midnattsol (słońce o północy), to okres, kiedy Słońce znajduje się nad horyzontem nieprzerwanie przez ponad 24 godziny. Zjawisko to występuje zarówno na północy, jak i na południu, jednak w tym wpisie skupimy się wyłącznie na Skandynawii, gdzie dzień polarny występuje na północ od koła podbiegunowego północnego.
Występowanie dnia polarnego i nocy polarnej to bezpośredni skutek położenia Ziemi względem Słońca. W związku z tym, że nachylenie osi ziemskiej wynosi około 23,5 stopnia, w poszczególnych porach roku różne partie Ziemi są mniej lub bardziej oświetlane przez Słońce. Od przesilenia letniego (ok. 21 czerwca) biegun północny jest nachylony w stronę Słońca, co sprawia, że na obszarach położonych powyżej koła podbiegunowego nie zachodzi ono poniżej horyzontu nawet przez kilka miesięcy.
W czasie dnia polarnego Słońce nie wschodzi i nie zachodzi – krąży po niebie, wykonując pełny obrót wokół horyzontu w ciągu 24 godzin. Zmienia się więc jedynie jego wysokość w ciągu dnia: najwyższa jest w południe, a najniższa o północy. Gdy na półkuli północnej występuje dzień polarny, na biegunie południowym trwa właśnie noc polarna.

Gdzie w Norwegii występuje dzień polarny?

Dzień polarny występuje na obszarach położonych za kołem podbiegunowym, czyli mniej więcej od wysokości 66°33′50″. Są to te same obszary, na których zimą można doświadczyć nocy polarnej. Przykładowe miasta to Bodø, Harstad, Tromsø i Vardø.
Na najbardziej wysuniętym punkcie kraju, czyli Przylądku Północnym (Nordkapp) dzień polarny trwa blisko 3 miesiące. Najdłużej zjawisko to występuje poza częścią kontynentalną Norwegii, na przykład na Wyspie Niedźwiedzia (Bjørnøya) i na Svalbardzie.

Czym są białe noce?

Białe noce w Norwegii nie są zjawiskiem tożsamym z dniem polarnym. Występują one na dużych szerokościach geograficznych (powyżej 57°N), a ich fenomen polega na tym, że w pewnym okresie roku nie zapadają całkowite ciemności w nocy, a zmierzch przechodzi niemal od razu w świt. W tym czasie tarcza Słońca chowa się płytko (mniej niż 6°) pod horyzontem, a dzięki rozproszeniu światła w górnych warstwach atmosfery niebo jest jasne również w nocy. To zjawisko pojawia się wiosną i latem poniżej koła podbiegunowego. Przykładowo 15 czerwca w Trondheim słońce zachodzi o 23:34, a wschodzi już o 03:04, przy czym cały czas znajduje się blisko horyzontu.

Ile trwa dzień polarny w Norwegii?

Długość dnia polarnego zależy od miejsca, w którym się znajdujemy. Im bliżej bieguna, tym więcej jasnych dni, dlatego na Svalbardzie jest jasno dłużej niż w Norwegii kontynentalnej.
Przykładowe miasta:

• Bodø (67°18'48''N) – od 31 maja do 12 lipca,
• Harstad (68°47'56''N) – od 22 maja do 21 lipca,
• Tromsø (69°40'33''N) – od 18 maja do 25 lipca,
• Vardø (70°22'00''N) – od 15 maja do 28 lipca,
• Przylądek Północny (71°10'21''N) – od 12 maja do 1 sierpnia,
• Wyspa Niedźwiedzia (74°26'24''N) – od 30 kwietnia do 12 sierpnia,
• Longyearbyen, Svalbard (78°13'N) – od 19 kwietnia do 23 sierpnia.

Na kole podbiegunowym dzień polarny trwa zaledwie 24 godziny, a czas ten wydłuża się w kierunku bieguna. Na samym biegunie północnym dzień polarny trwa najdłużej, bo aż pół roku, od równonocy wiosennej do jesiennej. Przez pozostałe 6 miesięcy zachodzi tu natomiast zjawisko nocy polarnej.

Noc i dzień polarny w Norwegii – co trwa dłużej?

Mogłoby się wydawać, że oba te zjawiska występują przez taką samą liczbę dni w roku – dzień polarny jest przecież lustrzanym odbiciem nocy polarnej. W rzeczywistości dzień polarny jest nieco dłuższy: na biegunie północnym zjawisko to występuje przez około 189 dób, podczas gdy noc polarna trwa około 176 dób.
Istnieją również takie miejsca, w których występuje dzień polarny, lecz nie ma nocy polarnej. Granicą dnia i nocy polarnej jest koło podbiegunowe leżące na szerokości geograficznej 66°33'N. Podczas gdy dzień polarny można zaobserwować już na szerokości 65°42'N, noc polarna występuje dopiero od 67°24'N.
Jest to możliwe dzięki zjawisku refrakcji atmosferycznej, które polega na tym, że atmosfera Ziemi załamuje światło słoneczne, dzięki czemu Słońce jest widoczne nawet wtedy, gdy znajduje się tuż poniżej horyzontu. W efekcie widzimy Słońce nieco wyżej, niż jest w rzeczywistości, a dzień polarny zaczyna się wcześniej i kończy później. Refrakcja atmosferyczna wydłuża dzień polarny o kilka dni przed równonocą wiosenną (21 marca) i po równonocy jesiennej (23 września) – różnica ta jest jednak najbardziej zauważalna na samych biegunach.

Jak przetrwać dzień polarny?

Choć mogłoby się wydawać, że dzień polarny jest znacznie łatwiejszy do przetrwania niż noc polarna, w rzeczywistości wiele osób źle znosi ten czas. Powszechnym problemem jest bezsenność, która wynika z długotrwałego braku całkowitej ciemności. Kiedy przez całą dobę świeci słońce, można łatwo stracić poczucie czasu i rozregulować swój zegar biologiczny. Warto więc wprowadzić zdrowe nawyki, które pomogą utrzymać rutynę w czasie polarnych dni, np. chodzenie spać i wstawanie zawsze o tej samej porze. Najlepiej też wstawać wcześnie i wychodzić na światło dzienne w ciągu klasycznego dnia.
Aby zasypianie było łatwiejsze, Norwegowie dbają o odpowiednie zaciemnienie sypialni. W tym celu można wykorzystać rolety i zasłony, które całkowicie blokują dostęp światła słonecznego. Ciągłe światło może zakłócać produkcję melatoniny, czyli hormonu regulującego rytm dobowy, a niedobór melatoniny może z kolei zaburzać cykl okołodobowy i utrudniać zasypianie. Melatonina jest wydzielana przez szyszynkę, a jej produkcja rośnie w ciemności i maleje przy świetle. Oprócz zaciemnienia sypialni warto też usunąć z niej urządzenia emitujące światło niebieskie, które dodatkowo zakłóca wydzielanie melatoniny. Wsparciem w zasypianiu może być natomiast lampa emitująca światło czerwone, które nie zaburza rytmu dobowego i jest przeznaczone do stosowania przed snem.
Niedobór snu wywołany stałym dopływem promieni słonecznych może prowadzić też do problemów z koncentracją i pamięcią. Warto też zauważyć, że im dłużej jesteśmy w trybie czuwania, tym więcej jemy, dlatego zjawisko dnia polarnego może sprzyjać przybieraniu na wadze. Dobra wiadomość jest taka, że podczas ekspozycji na światło słoneczne rośnie ilość serotoniny, czyli hormonu szczęścia, a suplementacja witaminy D jest zazwyczaj zbędna. Przy zachowaniu odpowiedniej rutyny można naprawdę pokochać dzień polarny w Norwegii!

Dlaczego warto jechać do Norwegii w tym czasie?

Noc i dzień polarny to zjawiska, które przyciągają turystów z całego świata, którzy pragną doświadczyć czegoś nowego. Podczas gdy noc polarna jest najlepszą okazją, by zobaczyć zorzę, ta atrakcja nie jest dostępna w trakcie dnia polarnego – aurora pojawia się bowiem wyłącznie na ciemnym, bezchmurnym niebie.
Okres dnia polarnego trwa w Norwegii od maja do lipca, lecz konkretne daty różnią się w zależności od miejsca. Jeśli jedziesz do Bodø, możesz zobaczyć to zjawisko od 31 maja do 12 lipca, natomiast w Longyearbyen na Svalbardzie dzień polarny zaczyna się już 19 kwietnia i trwa aż do 23 sierpnia.
Dla tych, którzy nie są przyzwyczajeni do słońca o północy, dzień polarny może być przeżyciem niemal surrealistycznym. Oprócz podziwiania wspaniałych widoków, w czasie dnia polarnego możesz też oddać się ulubionym aktywnościom, takim jak trekking, kajakarstwo, jazda na rowerze, wędkarstwo czy wspinaczka – bez obaw, że w trakcie wycieczki zajdzie słońce. Wyjazd w czasie dnia polarnego to świetna opcja dla osób, które chcą zobaczyć jak najwięcej w jak najkrótszym czasie. Tak właściwie możesz zwiedzać przez całą dobę, choć pamiętaj też o tym, żeby się zdrzemnąć i zregenerować.