Geografia Norwegii - ciekawostki geograficzne

Czy wiesz, jaka jest najwyższa góra i najdłuższa rzeka w Norwegii? Ile kilometrów ma norweska linia brzegowa, jak dużo fiordów znajduje się w całym kraju i które z nich zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO? Jeśli interesuje Cię geografia Norwegii, koniecznie sprawdź nasze ciekawostki – gwarantujemy, że niejeden raz się zaskoczysz!

Położenie i powierzchnia Norwegii

Norwegia zajmuje północną i zachodnią część Półwyspu Skandynawskiego, a przy tym graniczy ze Szwecją, Finlandią i Rosją. Do kraju wlicza się również archipelag Svalbard i wyspę Jan Mayen, które leżą na północnym Atlantyku. Powierzchnia Norwegii wynosi 384 482 km², z czego 323 806 km² zajmuje Norwegia kontynentalna, 60 299 km² Svalbard, a 377 km² Jan Mayen.
Państwo ma także trzy terytoria zależne, które znajdują się na półkuli południowej:

• Wyspa Bouveta (Bouvetøya) – ta bezludna wyspa wulkaniczna o powierzchni 58,5 km² leży na południowym Atlantyku, na południowy zachód od Przylądka Dobrej Nadziei. Jest uważana za najbardziej samotną wyspę świata, gdyż najbliższy ląd jest oddalony o 1600 km. Nazwa wyspy pochodzi od jej odkrywcy, francuskiego żeglarza Jeana-Baptiste’a Charlesa Bouveta de Lozier, który odkrył ją w 1739 roku. W 1927 norweska załoga przebywała na wyspie przez około miesiąc, a od 1930 roku Bouvetøya stanowi terytorium zależne Norwegii.
• Wyspa Piotra I (Peter I Øy) – antarktyczna wyspa wulkaniczna o powierzchni 249,2 km² leży na Morzu Bellingshausena, ok. 430 km od Antarktydy. Została odkryta w 1821 roku przez rosyjskiego żeglarza Fabiana Bellingshausena i nazwana na cześć cara Rosji Piotra I. Po raz pierwszy na wyspie wylądowali Norwegowie – w 1929 roku dotarli tu Nils Larsen i Ola Olstad.
• Ziemia Królowej Maud (Dronning Maud Land) – region o powierzchni 2 700 000 km² leży w Antarktydzie Wschodniej między Ziemią Enderby i Ziemią Coatsów. Swoją nazwę zawdzięcza norweskiej królowej Maud Koburg.
  Pierwsze wyprawy na Ziemię Królowej Maud były finansowane przez Larsa Christensena, a region został odkryty, zbadany i zmapowany przez Norwegów, którzy zaanektowali terytorium w 1939 roku.

Linia brzegowa Norwegii jest jedną z najdłuższych i najbardziej rozbudowanych na świecie – kontynentalna linia brzegowa wynosi 25 148 km, natomiast razem z wyspami, fiordami i zatokami aż 102 936 km. Tworzą ją następujące obszary morskie:

• Morze Północne na zachodzie i południowym zachodzie,
• cieśnina Skagerrak na południowym wschodzie,
• Morze Norweskie na północnym zachodzie,
• Morze Barentsa na północnym wschodzie.

Norweski szelf kontynentalny, czyli podwodne przedłużenie lądowej części kontynentu wokół kraju, zawiera złoża ropy naftowej i ważne łowiska, które są zaliczane do norweskiej morskiej strefy ekonomicznej.

Ukształtowanie powierzchni Norwegii

Królestwo Norwegii leży na tarczy bałtyckiej, zwanej również fennoskandzką, która obejmuje też tereny Szwecji, Finlandii i Półwyspu Kolskiego. Fennoskandia składa się z granitu i innych skał mających 1-2 miliardy lat. Krajobraz ukształtowały procesy erozyjne i glacjalne (lodowcowe), a jego cechą szczególną są tzw. penepleny, czyli obszary o zrównanej powierzchni, które powstają wskutek długotrwałego niszczenia wszelkich wyniosłości. W Norwegii leży największa peneplena w Europie – jest nią płaskowyż Hardangervidda w południowo-zachodniej części kraju o powierzchni 8000 km² i średniej wysokości między 1100 a 1400 m n.p.m.
Jeśli chodzi o ukształtowanie powierzchni, Norwegia jest zaliczana do obszarów wyżynno-górzystych – ponad połowa terenu leży powyżej 600 m n.p.m.
Najwyższym szczytem w Norwegii i całej Europie Północnej jest Galdhøpiggen (2469 m n.p.m.), który leży w pobliżu miejscowości Lom w Parku Narodowym Jotunheimen i jest zaliczany do Korony Europy. Góry Skandynawskie są pod względem geologicznym przedłużeniem gór Szkocji, Irlandii i amerykańskich Appalachów – w przeszłości miały one tworzyć jedno wielkie pasmo.
Sporą część powierzchni Norwegii zajmują lasy – według danych Statistisk sentralbyrå (2024) obszar porośnięty lasem obejmuje aż 59,2% powierzchni kraju (bez Svalbardu i Jan Mayen). Z kolei 9,8% Norwegii pokrywają jeziora i rzeki, a 1,38% powierzchni śnieg i lód. Parki narodowe zajmują 3,4% części kontynentalnej Norwegii – w kraju funkcjonuje 48 parków narodowych, 2614 rezerwatów przyrody i 195 obszarów ochrony krajobrazu. Aż 83,2% osób mieszka w obszarach miejskich, najwięcej w Oslo.

Ile fiordów jest w Norwegii?

Charakterystycznym elementem krajobrazu norweskiego są fiordy, które powstały po epoce lodowcowej. Poruszające się lodowce wyżłobiły głębokie doliny, które następnie zostały zalane przez wodę z topniejących lodowców. Dzięki temu możemy dziś podziwiać przepiękne fiordy, które znajdują się w całym kraju – w Norwegii znajdziemy 1732 nazwane fiordy.
Najpopularniejsze fiordy norweskie:

• Geirangerfjorden – fiord wpisany w 2005 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO znajduje się w okręgu Møre og Romsdal, w południowo-zachodniej części kraju. Ma 15 km długości, a w jego sercu leży miasteczko Geiranger.
• Nærøyfjorden – drugi fiord z listy UNESCO leży w okręgu Vestland, niedaleko Bergen. Ma 18 km długości i stanowił inspirację do stworzenia miasta Arendelle znanego z „Krainy Lodu”.
• Sognefjorden – najdłuższy (205 km) i najgłębszy (1303 m) fiord w Norwegii, a także drugi najdłuższy fiord świata leży w okręgu Vestland.
• Hardangerfjorden – drugi najdłuższy fiord w Norwegii (183 km) również znajduje się w Vestland, a w jego pobliżu leży Trolltunga, jedna z największych norweskich atrakcji. Po jego południowej stronie znajdziemy także lodowiec Folgefonna.
• Lysefjorden – fiord o długości 42 km znajduje się w okręgu Rogaland i należy do najpopularniejszych atrakcji w kraju. W pobliżu Lysefjordu znajdują się bowiem Preikestolen, Kjerag i Stavanger.

Ile wysp ma Norwegia?

W Norwegii występuje 239 057 zarejestrowanych wysp, wysepek i szkierów.
Największą z nich jest Spitsbergen w archipelagu Svalbard (37 814 km²). Norweskie wyspy na słonej wodzie zajmują powierzchnię 85 360 km² – Wyspa Bouveta, Wyspa Piotra I i wyspy na wybrzeżu Ziemi Królowej Maud nie wchodzą w skład Królestwa Norwegii i tym samym nie są wliczane do tego obszaru.
10 największych wysp Norwegii kontynentalnej:

1. Hinnøya (2 204,49 km²) – podzielona pomiędzy okręgi Nordland i Troms. Jej największe miasto to Harstad, a najwyższa góra na wyspie (Møysalen) ma wysokość 1262 m n.p.m.
2. Senja (1589,35 km²) – leży w okręgu Troms, a jej największą osadą jest Gryllefjord. Dzięki zróżnicowanemu krajobrazowi Senja jest nazywana „Norwegią w miniaturze”. Na jej terenie znajduje się Park Narodowy Ånderdalen.
3. Langøya (866,87 km²) – na wyspie w okręgu Nordland leży w całości gmina Bø, którą w 70% pokrywa archaiczne podłoże skalne mające do 2 500 000 000 lat. Langøya jest połączona z Hinnøya na wschodzie, a największe miasta to Sortland i Myre.
4. Sørøya (811,52 km²) – wyspa w okręgu Finnmark bywa często nazywana „zieloną wyspą na północy”. Jest to największa norweska wyspa (z wyjątkiem Svalbardu) bez połączenia z lądem stałym. Sørøya słynie z połowów dużych ryb (rekordy to m.in. dorsz o wadze 47,2 kg oraz halibut atlantycki ważący 196,5 kg).
5. Kvaløya (737,02 km²) – leży w okręgu Troms, w gminie Tromsø. Kvaløya jest połączona z Tromsøyą mostem Sandnessund. Duża część wyspy jest górzysta, a najwyższa góra to Store Blåmann (1044 m n.p.m.).
6. Ringvassøya (660,84 km²) – wyspa położona w gminach Karlsøy i Tromsø w okręgu Troms. Najwyższą górą jest Soltindan (1060 m n.p.m.), a największym jeziorem Skogsfjordvatnet (10 km długości).
7. Seiland (583,65 km²) – leży w okręgu Finnmark, w gminach Hammerfest i Alta. Znaleziska archeologiczne wykazały, że wyspa była zamieszkiwana już ok. 7000 lat temu, a w 2013 roku mieszkało tu zaledwie 147 osób. Na wyspie znajduje się Park Narodowy Seiland oraz dwa lodowce: Seilandsjøkelen i Nordmannsjøkelen.
8. Hitra (568,72 km²) – największa wyspa południowej Norwegii leży w okręgu Trøndelag. Na wyspie znajduje się kilka rezerwatów przyrody, a krajobraz wyróżnia się lasami sosnowymi i górzystymi terenami.
9. Austvågøya (530,06 km²) – znana również jako Aust-Vågøy, leży w okręgu Nordland. Większość Austvågøya stanowią góry, które sięgają ponad 1000 m n.p.m. Najwyższym szczytem jest Higravstind (1146 m n.p.m.). Leży tu również największe miasto Lofotów, czyli Svolvær.
10. Andøya (489,67 km²) – w Nordland znajduje się także dziesiąta co do wielkości wyspa Norwegii, która słynie z obszarów bagiennych, złóż węgla i maliny moroszki.

Naj… czyli norweskie rekordy w pigułce

Jaka jest najdłuższa rzeka w Norwegii, ile kilometrów ma najdłuższy fiord i jak wysoki jest najwyższy norweski szczyt? Poniżej znajdziesz najważniejsze rekordy, z których słynie Kraj Fiordów:

• Sognefjorden – najdłuższy (205 km) i najgłębszy (1303 m) fiord norweski, a zarazem drugi najdłuższy fiord świata, zaraz po Scoresby Sund na Grenlandii,
• Hornindalsvatnet – najgłębsze jezioro w Europie (514 m),
• Mjøsa – największe jezioro w Norwegii (365 km²),
• Glomma – najdłuższa rzeka Norwegii (611 km),
• Galdhøpiggen – najwyższy szczyt Norwegii, Gór Skandynawskich i Półwyspu Skandynawskiego (2469 m n.p.m.),
• Hardangervidda – największa peneplena w Europie (8000 km²),
• Jostedalsbreen – największy lodowiec w kontynentalnej części Europy (487 km²),
• Spitsbergen – największa wyspa Królestwa Norwegii (39 044 km²), położona w archipelagu Svalbard,
• Hinnøya – największa wyspa Norwegii kontynentalnej (2 204,49 km²),
• Gloppedalsura (lub Gloppura) – największe rumowisko skalne w Europie Północnej,
• Oslo – stolica i największe miasto norweskie,
• -51.4°C – najniższa zanotowana temperatura w Norwegii (1 stycznia 1886 r., Karasjok, Finnmark),
• 35,6° – najwyższa zanotowana temperatura w Norwegii (20 czerwca 1970 r., Nesbyen, Buskerud).

Geografia Norwegii jest niezwykle zróżnicowana, dlatego zachwycają się nią zarówno miłośnicy górskich wycieczek, jak i odpoczynku nad morzem. Wiele osób rozpoczyna zwiedzanie Norwegii od najsłynniejszych miejsc, do których z pewnością możemy zaliczyć fiordy, wyspy, szczyty, jeziora i rzeki z powyższej listy.