Noc polarna w Norwegii - jak wygląda?

Noc polarna to zjawisko charakterystyczne dla obszarów położonych za kołem podbiegunowym – zarówno na półkuli północnej, jak i południowej. My skupiamy się oczywiście na Skandynawii, gdzie im dalej na północ, tym ciemniejsza i dłuższa noc polarna. Dowiedz się, jak wygląda noc polarna w Norwegii, ile trwa i dlaczego warto pojechać na północ właśnie w tym czasie. Podpowiadamy również, jak sobie radzić podczas nocy polarnej, by uniknąć sezonowej depresji.

Jak wygląda noc polarna?

Noc polarna to okres, w którym Słońce znajduje się nieprzerwanie pod horyzontem przez ponad 24 godziny. Występowanie nocy polarnej jest bezpośrednim skutkiem położenia Ziemi względem Słońca. Nachylenie osi ziemskiej wynosi ok. 23,5 stopnia, co sprawia, że w różnych porach roku różne obszary Ziemi są bardziej lub mniej oświetlane przez Słońce. Zimą na półkuli północnej oś Ziemi jest nachylona w taki sposób, że biegun północny i pobliskie obszary są odchylone od Słońca – w efekcie na terenach położonych powyżej koła podbiegunowego północnego (66°33′50″N)
Słońce nie wschodzi nad horyzont, a im bliżej bieguna, tym dłuższa noc polarna. Co ciekawe, na samym kole podbiegunowym, które jest granicą występowania nocy polarnej, zjawisko to trwa zaledwie jeden dzień i przypada na 21 grudnia.
Wyróżniamy kilka typów nocy polarnej, które zależą od położenia Słońca względem horyzontu i występują na różnych obszarach.

Rodzaje nocy polarnej:

• Cywilna noc polarna – okres zimy na obszarach o szerokości geograficznej powyżej 72°33'. Zmierzch cywilny występuje, gdy środek tarczy Słońca znajduje się między 0° a 6° poniżej horyzontu, a cywilna noc polarna zaczyna się ponad 6° pod horyzontem. Promienie słoneczne trafiają w górne warstwy atmosfery, a część z nich odbija się od powłoki gazowej, by następnie trafić na powierzchnię, dlatego nie mamy do czynienia z całkowitą ciemnością. Cywilnej nocy polarnej nie zobaczymy w Norwegii kontynentalnej, która rozciąga się do szerokości 71°N. Żeby jej doświadczyć, trzeba pojechać na Svalbard.
• Nawigacyjna noc polarna – okres zimy na obszarach o szerokości geograficznej powyżej 78°33'. Zmierzch nawigacyjny występuje, gdy Słońce znajduje się między 6° a 12° poniżej linii horyzontu, a nawigacyjna noc polarna rozciąga się na szerokościach od 12° pod horyzontem. W czasie nawigacyjnej nocy polarnej panuje niemal całkowita ciemność, a delikatna łuna promieni słonecznych dostrzegalna jest wyłącznie w okolicach południa. To zjawisko można zaobserwować na północnym Svalbardzie, a poza Norwegią również na Ziemi Franciszka Józefa i w Kanadzie.
• Astronomiczna noc polarna – okres zimy na obszarach o szerokości geograficznej powyżej 84°33'. Zmierzch astronomiczny występuje między 12° a 18° poniżej linii horyzontu, a o astronomicznej nocy polarnej możemy mówić, gdy Słońce znajduje się ponad 18° poniżej horyzontu. Zjawisko występuje wyłącznie w najbardziej wysuniętych na północ obszarach, takich jak Antarktyda. W czasie nocy polarnej panują tam nieprzeniknione ciemności.

Polarnatt a mørketid – czy w Norwegii jest noc polarna?

Granica nocy polarnej wynosi około 72°33', czyli 155 km na północ od Przylądka Północnego (Nordkapp). Aby doświadczyć tego zjawiska w Norwegii, trzeba więc się udać na Wyspę Niedźwiedzią (Bjørnøya) lub na Svalbard. Czy to oznacza, że w Norwegii kontynentalnej (od 58°N do 71°N) nie występuje noc polarna? Nie do końca.
W tym miejscu konieczne jest rozróżnienie między nocą polarną (polarnatt) a porą ciemności (mørketid). W języku polskim nie mamy takiej terminologii, dlatego mówimy, że w Norwegii występuje noc polarna. Jeśli chodzi o norweski, w kontynentalnej części kraju występuje mørketid, natomiast polarnatt zobaczymy dopiero na Svalbardzie. Dobra wiadomość jest taka, że źródła norweskie też czasami używają tych słów zamiennie, dlatego jak najbardziej możemy mówić o nocy polarnej w Norwegii.
Mørketid to czas, kiedy Słońce przez cały dzień nie wschodzi ponad horyzont. Jest to zjawisko występujące w Norwegii zimą, nieco na północ od koła podbiegunowego, które leży na szerokości geograficznej 66°33′50″. Mørketid to określenie zbiorcze, używane niezależnie od tego, jak ciemno jest w danym okresie i miejscu. W tym czasie Słońce w ciągu dnia nie sięga wyżej niż 6° pod horyzontem.
Powszechnym mylnym przekonaniem jest to, że w najkrótszy dzień w roku za całym kołem podbiegunowym jest całkowicie ciemno. W rzeczywistości tylko na niewielkim obszarze w pobliżu biegunów panuje całkowity mrok, a pozostałe rejony są ciemne w różnym stopniu. Może się też zdarzyć, że promienie słoneczne są blokowane przez wysokie góry – jest tak na przykład w Rjukan, które znajduje się na tej samej
szerokości geograficznej co Oslo (59°53'), gdzie od września do marca panuje mørketid ze względu na góry w wąskiej dolinie Vestfjordu.
Podsumujmy:

• Mørketid to okres, kiedy Słońce nie wschodzi nad horyzont przez cały dzień i nie sięga wyżej niż 6° pod horyzontem (występuje na szerokości geograficznej od 67°33' do 90°).
• Polarnatt to czas, kiedy Słońce przez cały dzień znajduje się ponad 6° pod horyzontem (występuje na szerokościach geograficznych na północ od 72°33').

Ile trwa noc polarna w Norwegii?

To, ile trwa noc polarna, zależy od tego, gdzie się znajdujemy. Im bliżej bieguna, tym więcej dni ciemności. Daty mogą też się różnić z roku na rok o mniej więcej jeden dzień.
Przykładowe miasta:

• Bodø (67°18'48''N) – od 15 do 25 grudnia,
• Harstad (68°47'56''N) – od 1 grudnia do 12 stycznia,
• Tromsø (69°40'33''N) – od 26 listopada do 17 stycznia,
• Vardø (70°22'00''N) – od 22 listopada do 21 stycznia,
• Przylądek Północny (71°10'21''N) – od 19 listopada do 24 stycznia,
• Wyspa Niedźwiedzia (74°26'24''N) – od 7 listopada do 5 lutego,
• Longyearbyen, Svalbard (78°13'N) – od 26 października do 16 lutego.

A kiedy jest noc polarna na biegunie północnym? Tutaj sytuacja wygląda nieco inaczej niż w pozostałych regionach. Przez 6 miesięcy (23 września–21 marca) na biegunie północnym występuje noc polarna, a przez kolejne pół roku (21 marca–23 września) mamy dzień polarny. Wynika to z nachylenia osi Ziemi względem orbity.

Zorza polarna – magiczny element nocy polarnej

Noc polarna w Norwegii to świetny czas na zobaczenie zorzy polarnej. W związku z tym, że przez większość dnia jest ciemno, nie musimy czekać na późne godziny, by udać się na wycieczkę. Za najlepsze miejsce do polowania na zorzę uznawane są okolice Tromsø, dlatego noc polarna w Tromsø to okazja, by spełnić swoje marzenie i zobaczyć aurorę na własne oczy.
Zorza jest najlepiej widoczna w dni ciemne i bezchmurne, a największe szanse na jej zobaczenie przypadają na okres od września do października, a także w miesiącach zimowych – aż do lutego. Zorza sprawia, że noc polarna mieni się wieloma kolorami, a zjawisko to jest najlepiej widoczne powyżej 60. równoleżnika, czyli tam, gdzie występuje noc polarna. Pamiętaj, że w Północnej Norwegii występuje również dzień polarny, dlatego nie warto jechać na poszukiwanie zorzy w okresie wiosenno-letnim.

Jak przetrwać noc polarną?

Światło słoneczne jest bardzo ważne dla rytmu dobowego i zdrowia psychicznego człowieka. Badania przeprowadzone na Uniwersytecie w Tromsø wykazały, że brak światła dziennego może prowadzić do problemów ze snem, a nawet depresji. Planujesz zamieszkać za kołem podbiegunowym lub spędzić tam urlop? Sprawdź, jak mieszkańcy tych rejonów dbają o siebie w czasie nocy polarnej:

• suplementacja witaminy D, aby zrekompensować niedobór światła słonecznego,
• utrzymywanie regularnego rytmu snu i posiłków, aby wzmocnić naturalny rytm organizmu,
• utrzymywanie kontaktów społecznych, aby przeciwdziałać izolacji i wspierać zdrowie psychiczne,
• stosowanie sztucznego światła w odpowiednich porach, które imituje światło dzienne,
• wprowadzenie umiarkowanej aktywności, aby zwiększyć poziom energii.

Psychologowie zalecają przede wszystkim utrzymanie regularnego rytmu dnia, czyli wstawanie i kładzenie się spać o tych samych porach. Można również korzystać z fototerapii z wykorzystaniem specjalnych lamp (w Polsce występują jako lampy antydepresyjne), które emitują światło o wysokim natężeniu, ok. 10 000 luksów. Warto też wykorzystywać inne źródła światła, spacerować w ciągu dnia i korzystać z zalet nocy polarnej, takich jak możliwość obserwacji gwiazd i zorzy.